24. novembar 2013. | 05:10 | Izvor: Tanjug

Vremeplov: Umro srpski kralj Stefan Dečanski

NOVI SAD –

Na današnji dan 1331. godine umro je srpski kralj Stefan Dečanski Nemanjić, sin kralja Milutina, pod čijom je vladavinom Srbija osigurala premoć na Balkanskom poluostrvu. Posle očeve smrti u borbi za presto nadvladao je brata Konstantina i rođaka Vladislava, sina kralja Dragutina, i krunisan je 1322. u manastiru Žiča. Prethodno je, posle pokušaja da zbaci oca, delimično oslepljen i proteran u Carigrad. Pobedio je 1329. vojsku bosanskih feudalaca, a kad su Bugarska i Vizantija sklopile vojni savez protiv Srbije, ne čekajući napad potukao je Bugare kod Velbužda (danas Ćustendil) 1330. i osigurao prevlast nad Makedonijom, što je učvrstilo Srbiju kao najmoćniju zemlju u ovom delu Evrope. Kao uspomenu na tu bitku podigao je u Metohiji manastir Dečani po kojem je i nazvan Dečanski.

commons.wikimedia.org
commons.wikimedia.org

Danas je nedelja, 24. novembar, 328. dan 2013. Do kraja godine ima 37 dana.

1632 – Rođen je holandski filozof jevrejskog porekla Baruh de Spinoza, tvorac monističkog determinizma. Izdržavao se brušenjem optičkih sočiva i odbio je katedru u Hajdelbergu, jer je želeo da očuva potpunu intelektualnu nezavisnost. U mladosti je isključen iz jevrejske zajednice i anatemisan pod optužbom da je govorio o telesnoj prirodi Boga. Dokazivao je da filozofija “nema druge svrhe osim istine”, dok religija “teži jedino pokoravanju i pobožnosti”. Jedan je od osnivača liberalističke političke filozofije i znatno je uticao na francuske prosvetitelje. Za života je objavio “Teološko-politički traktat” i “Principe filozofije Renea Dekarta”, a posthumno je objavljeno njegovo kapitalno delo “Etika”, sastavljeno od pet celina – o Bogu, o prirodi i poreklu duha, o poreklu i prirodi afekata, o ljudskom ropstvu, ili o snazi afekata, o moći razuma, ili ljudskoj slobodi.

1642 – Holandski moreplovac Abel Janson Tasman otkrio je južno od Australije ostrvo i nazvao ga Van Dimenova Zemlja. To ostrvo kasnije je u njegovu čast nazvano Tasmanija.

1729 – Rođen je ruski generalisimus Aleksandar Vasiljevič Suvorov, jedan od najistaknutijih vojskovođa 18. veka, pod čijom su komandom ruske trupe izvojevale čak 57 pobeda. U Rusko-turskom ratu od 1787. do 1791. odneo je više blistavih pobeda nad Turcima. Predvodio je ruske trupe protiv Francuza u vreme pohoda generala Bonaparte u severnoj Italiji. Na povratku u Rusiju njegova vojska prešla je preko Alpa i vrha Sveti Gothard, što je zaprepastilo vojne krugove u Evropi. Mnogo je radio na boljem obrazovanju ruske vojske, a uz vojne nauke proučavao je matematiku, geografiju i istoriju. U Sovjetskom savezu je 1942. uveden “Orden Suvorova” za visoke vojničke vrline.

1859 – Objavljena je knjiga “Poreklo vrsta” engleskog prirodnjaka Čarlsa Darvina, u kojoj su razrađena i obrazložena njegova uverenja i istraživačka dostignuća do kojih je većim delom došao tokom putovanja oko Latinske Amerike na brodu Bigl. “Poreklo vrsta” je delo koje objašnjava ideju evolutivnog razvoja živih bića.

1859 – Rođen je srpski arhitekta Andra Stevanović, član Srpske kraljevske akademije, profesor Velike škole i Beogradskog univerziteta. Projektovao je više monumentalnih građevina, uključujući zgrade Uprave fondova (danas Narodni muzej), Beogradske zadruge u Karađorđevoj, Srpske kraljevske akademije (danas SANU). Proučavao je staru srpsku crkvenu arhitekturu i sakupio je značajnu građu za monografije o manastirima Gračanica, Kalenić, Dečani.

1861 – Rođen je nemački lekar August Karl Gustav Bir, pionir moderne hirurgije. Primenjivao je nove metode prilikom operacija na krvnim sudovima i usavršio je tehniku amputacije udova. Njegovo otkriće ubrizgavanja sintetičkih anestetičkih sredstava olakšalo je tegobe pacijenata prilikom operacija kičmene moždine. Taj postupak nazvan “lumbalna anestezija” ispitao je prvo na sebi.

1864 – Rođen je francuski slikar i grafičar Anri Tuluz Lotrek, majstor litografije, jedan od velikana francuskog impresionizma. U krugu boema na Monmartru bio je stalni posetilac kabarea, plesnih lokala, cirkusa i javnih kuća, što su najčešći motivi njegovih dela. Crteži koje je on radio su izrazito jakog kolorita, često sa odmerenim erotskim detaljima.

1916 – Umro je britanski konstruktor oružja američkog porekla Hajrem Stivens Maksim, čiji je mitraljez konstruisan 1884. nazvan “maksim”.

1918 – Skupština Srema u Rumi donela je odluku da se Srem prisajedinjuje Kraljevini Srbiji. Narednog dana Velika narodna skupština u Novom Sadu odlučila je da se Srbiji prisajedini cela Vojvodina.

1929 – Umro je francuski državnik Žorž Benžamen Klemanso, istaknuti francuski političar, predsednik vlade od 1906. do 1909. i od 1917. do 1920. Bio je ministar rata u kritičnim danima Prvog svetskog rata. Po obrazovanju lekar, u politici je bio levo i naglašeno antiklerikalno opredeljen. Imao je važnu ulogu na Vesajskoj konferenciji posle Prvog svetskog rata.

1941 – U Drugom svetskom ratu počela je nemačka ofanziva na slobodnu teritoriju u Zapadnoj Srbiji poznatu kao – Užička republika. Odstupnicu glavnine partizanskih snaga branio je Radnički bataljon, koji je pet dana kasnije, u borbi na brdu Kadinjača, 14 kilometara zapadno od Užica, uništen, pri čemu je poginulo 180 pripadnika bataljona.

1961 – Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija pozvao je zemlje članice da Afriku pretvore u bezatomsku zonu.

1963 – Dva dana nakon atentata na predsednika SAD Džona Kenedija, u teksaškom gradu Dalas, Džek Rubi osoba poznata u krugovima kriminala, usmrtio je osumnjičenog atentatora Lija Harvija Osvalda, i to u stanici policije. Pozadina atentata ostala je nejasna i neretko je predmet špekulacija.

1974 – Predsednik SAD Džerald Ford i sovjetski vođa Leonid Brežnjev postigli su u Vladivostoku privremeni sporazum o ograničenju ofanzivnog strateškog nuklearnog oružja.

1976 – U zemljotresu koji je razorio grad Muradije na istoku Turske poginulo je oko 5.300 ljudi.

1980 – Probijena je leva cev tunela “Vračar” novog železničkog čvora u Beogradu. Tunel dug 3.504 metara građen je četiri godine i dva dana.

1989 – Posle masovnih demonstracija u Pragu, celo rukovodstvo Komunističke partije Čehoslovačke podnelo je ostavke, uključujući generalnog sekretara Miloša Jakeša, čime su sa vlasti sišli svi političari koji su sarađivali u vojnoj intervenciji Varšavskog pakta protiv Čehoslovačke 1968.

1992 – U najgoroj zabeleženoj nesreći u istoriji kineskog civilnog vazduhoplovstva – padu aviona tipa “Boing 737” na jugu Kine, nije preživeo niko od putnika i članova posade, ukupno 141 osoba.

1995 – U Irskoj su glasači tesnom većinom, uprkos žestokoj propagandi rimokatoličke crkve, na referendumu izglasali – ukidanje zabrane razvoda.

1998 – General Emil Lahud, prvi predsednik Libana posle okončanja 15-godišnjeg građanskog rata (uz “pomoć” suseda) u toj bliskoistočnoj zemlji, preuzeo je dužnost šefa države.

2000 – SRJ je postala punopravni član Jadransko-jonske inicijative osnovane u maju 2000. u Ankoni, čije su članice Albanija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Grčka, Italija i Slovenija.

2001 – Grad Kunduz, poslednje talibansko uporište na severu Avganistana, pao je posle 12 dana opsade u ruke snaga Severne alijanse. Grad je branilo oko 5.000 talibana i oko 1.000 stranih plaćenika.

2003 – U požaru u studentskom domu “Patris Lumumba” “Univerziteta prijateljstva naroda” u Moskvi, na kojem studiraju uglavnom stranci, poginulo je 42 ljudi, mahom studenata iz Kine, Bangladeša, Vijetnama i afričkih zemalja.

2004 – Umro je britanski književnik Artur Hejli, poznati autor bestselera. Njegova dela prevođena su na čak 38 jezika i objavljena su u 40 zemalja. Dela: “Aerodrom”, “Točkovi”, “Preopterećenost”, “Detektiv”.