21. decembar 2013. | 00:17 | Izvor: Tanjug

Vremeplov: Rođen Staljin

NOVI SAD –

Na današnji dan 1879. godine rođen je sovjetski lider Staljin, pravo ime bilo mu je Josif Visarionovič Džugašvili. Upravljao je Sovjetskim Savezom 29 godina. Kao učenik bogoslovije pristupio je socijaldemokratama, potom boljševicima. Pre Oktobarske revolucije 1917. ušao je u Politbiro i Vojno-revolucionarni komitet u oktobru te godine. Od aprila 1922. do smrti u martu 1953. bio je generalni sekretar partije. Vremenom je ustrojio razrađen sistem terora sa ogromnom mrežom zatvora i koncentracionih logora u koje su slati milioni ljudi. Masovne čistke je započeo 1934. i likvidirao je brojne stare boljševike, partijske, državne i armijske rukovodioce, prvake Kominterne i čitava rukovodstva stranih komunističkih partija. U ratu protiv Nemačke i njenih saveznika od 1941. do 1945. bio je vrhovni komandant oružanih snaga, učestvovao je na međunarodnim konferencijama u Teheranu, Jalti i u Potsdamu, prihvatio je podelu interesnih sfera posle Drugog svetskog rata u Evropi i Aziji. Stvorio je 1947. Informacioni biro komunističkih partija, pomoću kojeg je nastojao da obezbedi uticaj u komunističkom svetu. Godine 1948. pokušao je da se obračuna s rukovodstvom KPJ. Ipak period njegove vlade bio je obeležen ogromnim industrijskim napretkom. Sovjetska država razvila je nuklearni potencijal, u vojne i u mirnodopske svrhe, kao i uspešan svemirski program.

...

Danas je subota, 21. decembar, 355. dan 2013. Do kraja godine ima 10 dana.

1118 – Rođen je kenterberijski nadbiskup Tomas Beket, koji je 1170. pogubljen zbog protivljenja politici engleskog kralja Henrija II. Prethodno je bio blizak kraljev prijatelj i njegov kancelar do izbora za nadbiskupa 1162. Protiveći se ograničavanju crkvene vlasti, posebno njenog sudstva, 1164. emigrirao je u Francusku. Po povratku je odbio da položi zakletvu na kraljeva “Klarendonska pravila” o odnosima crkve i države i odlukom Henrija II pogubljen je u Kenterberijskoj katedrali. Proglašen je 1173. za sveca i njegov grob u toj katedrali postao je jedno od privlačnih mesta za hodočasnike u srednjovekovnoj Evropi.

1375 – Umro je italijanski pisac Đovani Bokačo, autor zbirke od 100 novela – “Dekameron”, remek dela italijanske proze. Na to delo, u osnovi antiklerikalno, oslanjali su se kasnije Molijer, Šekspir, pa i Držić. Napisao je i niz književnih dela u duhu tradicije srednjevekovnog viteškog romana i više mitološko-alegorijskih radova, poput “Filostrato”, “Filokolo”, “Fiametasa”, “Tezeida”, “Ljubavnih vizija”. Napisao je i “Danteov život”.

1781 – “Patent o toleranciji” koji je izdao austrijski car Josif II, izjednačio je sve veroispovesti u Monarhiji. Tada je omogućeno i zapošljavanje inovernih u državnoj službi, što je do tada bila privilegija isključivo rimokatolika.

1795 – Rođen je nemački istoričar Leopold fon Ranke, profesor Berlinskog univerziteta, član Pruske akademije nauka, koji se uglavnom bavio istorijom germanskih i romanskih naroda, ali je pisao i o narodima centralne i jugoistočne Evrope. Studirao je teologiju i filologiju i doktorirao filozofiju. Za počasnog člana Društva srpske slovesnosti izabran je 1849. Kao rezultat saradnje s Vukom Karadžićem, 1829. objavio je delo “Srpska revolucija”, jednu od najboljih knjiga o srpskim ustancima 1804. i 1815. – kojom je skrenuo pažnju evropske javnosti na borbu srpskog naroda za oslobođenje. Ostala dela: “Istorija Francuske”, “Istorija Engleske”, “Rimske pape”, “Nemačka istorija za vreme Reformacije”.

1804 – Rođen je engleski državnik i pisac Bendžamin Dizraeli, osnivač i vođa konzervativaca, ranije torijevaca, dva puta premijer – 1868. i od 1874. do 1880. Bio je jedan od glavnih protagonista ekspanzionističke politike Velike Britanije u drugoj polovini 19. veka. Započeo je osvajački rat protiv Bura 1877. Ratovao je protiv Avganistana i stavio ga pod britanski protektorat, osvojio Kipar 1878. Bio je protivnik Rusije i Francuske, a podržavao je Austro-Ugarsku i Tursku. Njegova naglašena podrška Turskoj imala je teške posledice po položaj Srbije.

1817 – Guverner Laklan Mekvori formalno je prihvatio naziv “Australija” za britansku koloniju.

1842 – Rođen je ruski revolucionar, Petar Aleksejevič Kropotkin. Iako plemićkog porekla, bio je teoretičar anarhizma. Naučni rad napustio je 1871. i od tada je veći deo života proveo u zapadnoj Evropi, gde je takođe proganjan. Dela: “Uzajamna pomoć”, “Velika Francuska revolucija”, “Zapisi revolucionara”.

1881 – U Beogradu je osnovano Srpsko novinarsko društvo. Kao strukovno udruženje, Srpsko novinarsko društvo je jedno od najstarijih u svetu. U prestonici tadašnje Kraljevine Srbije izlazila su u to vreme 22 lista i časopisa. Predsednik prvog Upravnog odbora Društva (1881/2) bio je pisac Laza Kostić, tada urednik “Srpske nezavisnosti”. Današnje Udruženje novinara Srbije nastavljač je tradicija Srpskog novinarskog društva. Od samog osnivanja, Društvu su pripadala mnoga velika imena srpske kulture, gotovo da nema značajnog srpskog književnika koji se nije izvesno vreme bavio i novinarstvom.

1892 – Rođena je engleska književnica Rebeka Vest. Pravo ime bilo joj je Sesilija Izabela Ferfild. Posle boravka u Kraljevini Jugoslaviji 1937. i 1941. napisala je opsežno putopisno-istorijsko delo “Crno jagnje i sivi soko”. Junaci njenih dela su izuzetne ličnosti koje se suprotstavljaju destruktivnim nagonima. Bavila se i novinarstvom i posebno su poznati njeni izveštaji s Nirnberškog procesa nemačkim i austrijskim ratnim zločincima posle Drugog svetskog rata. Ostala dela: romani “Vojnikov povratak”, “Sudija”, “Harijet Hjum”, “Opori glas”, “Trska koja misli”, studije o veleizdaji “Značenje izdaje”, “Voz baruta”.

1917 – Rođen je nemački pisac Hajnrih Teodor Bel, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1972. majstor kratke priče i dočaravanja atmosfere, likova i situacija u nekoliko rečenica. Ogroman uspeh njegovih dela (najprevođeniji je nemački pisac posle Drugog svetskog rata) zasnovan je na kombinaciji aktuelnosti tema s tradicionalnim načinom pripovedanja i psihološki uverljivim portretima “malih ljudi”, podesnim za identifikaciju. Dela: romani “I ne reče ni reči”, “Kuća bez čuvara”, “Bilijar u pola deset”, “Mišljenja jednog klovna”, “Grupna slika s damom”, zbirke pripovedaka “Putniče, naiđeš li u Spa…”, “Sabrano ćutanje doktora Murkea”, pripovetke “Voz je bio tačan”, “Na kraju službenog puta”, “Izgubljena čast Katarine Blum”.

1918 – Rođen je austrijski političar Kurt Valdhajm. Od 1972. do 1981. bio je generalni sekretar UN. Kao oficir nemačke vojske tokom Drugog svetskog rata nalazio se na teritoriji Jugoslavije i Grčke i postoje ozbiljne indicije da je tada počinio ratne zločine. Od 1985. do 1992. bio je predsednik Austrije.

1937 – Rođena je američka filmska glumica Džejn Fonda, kćerka takođe filmske zvezde Henrija Fonde. Bila je i društveno angažovana, posebno protiv učešća SAD u Vijetnamskom ratu, ali i na drugim poljima – protiv rasizma, kao borac za prava žena. Filmovi: “Barbarela”, “Konje ubijaju, zar ne?” (Oskar), “Klut” (Oskar), “Povratak ratnika” (Oskar), “Julija”, “Na zlatnom jezeru”, “Kineski sindrom”.

1937 – U Holivudu je održana premijera filma Volta Diznija “Snežana i sedam patuljaka”, prvog celovečernjeg crtanog filma u filmskoj istoriji.

1940 – Umro je američki pisac Frensis Skot Ki Ficdžerald, predstavnik “izgubljene generacije” i “doba džeza” posle Prvog svetskog rata. Slikao je mladu i dokonu “novčanu aristokratiju”. Dela: romani “Veliki Getsbi”, “Blaga je noć”, zbirka pesama, eseja i beležaka “Prskanje”, zbirka priča “Priče iz doba džeza”.

1941 – Osnovana je Prva proleterska brigada NOV i POJ. Brigada je zvanično oformljena 21. decembra da bi se na taj način obeležio Staljinov rođendan, nakon 1948. i sukoba sa Staljinom zvanično je kao datum osnivanja uziman 22.12. kao dan prve borbe – otuda i dan JNA. Bila je sastavljena od boraca iz Srbije (manjim delom i Crne Gore). Prvi komandant bio je Koča Popović, a politički komesar Filip Kljajić.

1945 – Umro je američki general Džordž Smit Paton, od posledica saobraćajne nesreće u Nemačkoj. U Drugom svetskom ratu istakao se kao energičan i vešt komandant oklopnih jedinica. Napisao je memoare “Rat kako sam ga ja video”.

1953 – Bivši iranski predsednik vlade Muhamed Mosadik, zbačen vojnim udarom u avgustu 1953. osuđen je na tri godine zatvora zbog navodnog pokušaja pobune protiv šaha Reze Pahlavija. Od 1944. vodio je borbu protiv stranih petrolejskih kompanija, ali je avgusta 1953. oboren sa mesta predsednika vlade.

1958 – General Šarl de Gol izabran je za prvog predsednika Pete republike, dobivši novim ustavom ovlašćenja kakva do tada nije imao ni jedan predsednik Francuske.

1967 – Luis Vaškanski, prvi čovek kojem je presađeno tuđe srce, umro je u južnoafričkom gradu Kejptaun 18 dana posle operacije.

1988 – Avion američke kompanije “Pan Am” na liniji London-Njujork eksplodirao je iznad škotskog mesta Lokerbi i u nesreći je poginulo svih 259 ljudi u “Boingu 747” i 11 na zemlji. Libija je kasnije optužena da je odgovorna za taj teroristički akt.

1989 – Predsednik Rumunije Nikolae Čaušesku proglasio je vanredno stanje u županiji Timiš, u čijem su glavnom gradu Temišvaru dva dana pre toga izbile masovne demonstracije protiv njegovog režima. Nemiri su se ubrzo preneli u Bukurešt i celu zemlju, pa je posle višednevnih demonstracija i sukoba, pošto je vojska stala na stranu pobunjenika, svrgnut njegov režim. Nakon ubrzanog suđenja on je sa suprugom Elenom streljan u dvorištu kasarne u Trgovištu.

1993 – Predsednik Rusije Boris Jeljcin raspustio je Ministarstvo bezbednosti, naslednika moćne tajne policije KGB, rekavši da je to učinio jer je ono propustilo da ga blagovremeno upozori na opasan razvoj događaja i zato što te snage, koje su decenijama zastrašivale ruske građane, nije moguće reformisati.

1995 – U gradu Badrašin, 28 kilometara južno od Kaira, poginulo je 75 ljudi kada je putnički voz udario u drugi voz u gustoj magli.

1997 – U drugom krugu predsedničkih izbora u Srbiji protivkandidata lidera radikala Vojislava Šešelja pobedio je Milan Milutinović, kandidat Socijalističke partije Srbije, JUL-a i Nove demokratije.

2001 – Američki avioni usmrtili su 65 ljudi prilikom bombardovanja konvoja vozila u kojem su avganistanske plemenske vođe putovale u Kabul da bi prisustvovale proglašenju nove vlade.

2004 – Skupština Srbije zakonom je u svim pravima izjednačila pripadnike Ravnogorskog pokreta u Drugom svetskom ratu s pripadnicima Partizanskog pokreta. Ustanovljena je i “Ravnogorska spomenica 1941”, poput “Partizanske spomenice 1941”.

2004 – U napadu bombaša samoubice na američku bazu u iračkom gradu Mosulu poginule su 24 osobe, od kojih 20 američkih vojnika, a ranjeno je 66 lica, od kojih 42 američka vojnika i 10 američkih civila.

2006 – Otkriveni su zemni ostaci Despota Stefana Lazarevića u jugozapadnom uglu naosa crkve Manastira Manasija. Autentičnost je potvrđena DNK analizom. Stefan Lazarević (1378 – 1427) jedna je od najbitnijih ličnosti srednjovekovne Srbije i posebno srpske kulture. Sin Kneza Lazara, kosovskog mučenika, vladar i ratnik, autor je i nekoliko važnih literarnih dela,među kojima je nesumnjivo najbitnije “Slovo Ljubve” – delo velike literarne vrednosti. Despot Stefan zapamćen je i kao izuzetno hrabar ratnik, kako su to posvedočili i njegovi ratni suparnici, poput Tamerlana nakon Bitke kod Angore.

Advertisements