01. februar 2014. | 00:10 | Izvor: Tanjug

Vremeplov: Osnovana karlovačka Bogoslovije

NOVI SAD –

Na današnji dan 1794. godine mitropolit Stevan Stratimirović, osnovao je, o svom trošku, Malo klirikalno učilište u Sremskim Karlovcima, preteču današnje karlovačke Bogoslovije Svetog Arsenija. Njoj je prethodila Mala klirikalna škola, koja je radila u okviru Pokrovobogorodične škole mitropolita Pavla Nenadovića, otvorene 1749. Škola je u početku imala dva razreda, docnije 1797. mitropolit je otvorio i “Blagođejanije”, gde su siromašniji učenici Bogoslovije i Gimnazije besplatno dobijali stan i hranu. Karlovačka bogoslovija uživala je veliki ugled i ostavila je veliki trag u srpskoj kulturi. Iz njenog okrilja izrastao je i najviši domet srpske duhovne muzike – Karlovačko pojanje, čiji su znameniti učitelji bili prota Anastasije Popović i sveštenik Đura Popović. Vrhunski dometi Karlovačkog pojanja najbolje su sačuvani u crkvenoj muzici Kornelija Stankovića.

wikimedia.org

wikimedia.org

Danas je subota, 1. februar, 32. dan 2014. Do kraja godine ima 333 dana.

1328 – Umro je francuski kralj Šarl IV Lepi, poslednji direktni potomak dinastije Kapet na prestolu Francuske, koji je ujedno bio i kralj Navare, kao Šarl I. Tokom vladavine od 1322. reformisao je administraciju u nastojanju da ojača monarhiju, a 1327. je sklopio mir sa Engleskom.

1709 – Škotski mornar Aleksander Selkirk (Selkrejg), izbavljen je s pustog pacifičkog ostrva na koje je 1704. prispeo posle brodoloma. Njegova životna priča inspirisala je Danijela Defoa da napiše roman “Robinzon Kruso”.

1748 – Novi Sad dobio je status slobodnog kraljevskog grada ukazom austrijske carice Marije Terezije. Grad je tada nazvan Neoplanta. Srbi su ga nazivali Novi Sad, što je bukvalni prevod latinskog Neoplanta. Današnji Novi Sad izrastao je iz mostobrana koji je 1694. izgrađen nasuprot petrovaradinskoj tvrđavi. Oko mostobrana postupno se formiralo naselje civilnog stanovništva, uglavnom naseljeno Srbima. Svoje naselje nazivali su Petrovaradinski šanac, dok su ga drugi, po Srbima, nazivali Racka varoš. Već početkom 19. veka Novi Sad je bio najznačajnije gradsko središte Srba uopšte. Postupno tokom 19. v. on će postati i veliki kulturni centar srpskog naroda. Svoj današnji značaj grad će postupno zadobiti posle oslobođenja i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji 1918. Od 1929. on je bio i središte Dunavske Banovine.

1790 – Prvi put je zasedao Vrhovni sud SAD, godinu dana pošto je osnovan.

1793 – Revolucionarna Francuska je, nepune dve sedmice posle pogubljenja kralja Luja XVI, objavila rat Holandiji i Engleskoj (od 1801. Britanija).

1860 – Rođen je srpski filolog Milan Rešetar, član Srpske Kraljevske akademije, univerzitetski profesor slovenske filologije u Beču i Zagrebu. Proučavao je jezik starih spomenika, dijalekte i akcente, posebno književnu i kulturnu istoriju rodnog Dubrovnika i bio je najbolji znalac starog dubrovačkog novca. Dela: na srpskom – izdanje “Gorskog vijenca”, “Dubrovačka numizmatika”, “Nove dubrovačke povelje Stojanovićeva zbornika”, “Nikša Zvijezdić, dubrovački kancelar XV veka”, “Najstariji dubrovački govor”, “Najstarija dubrovačka proza”, “Dubrovački zbornik od god. 1520.”, “Jezik Marina Držića”, na nemačkom – “Čakavština i njene nekadašnje i sadašnje granice”, “Štokavski dijalekt”, “Dubrovački spomenici XIII-XV veka”.

1861 – Teksas se otcepio od SAD i priključio konfederaciji južnih američkih država.

1874 – Rođen je je austrijski pisac Hugo fon Hofmanstal. Sarađivao je s Rihardom Štrausom, za čije je kompozicije pisao libreta. Dela: drame “Ticijanova smrt”, “Luda i smrt”, “Malo svetsko pozorje”, “Bela lepeza”, “Elektra”, “Edip i Sfinga”, “Čovek”, “Salcburško veliko svetsko pozorje”, “Kula”, “Ćudljiv gospodin”, libreta “Kavaljer s ružom”,”Arijadna na Naksu”, “Žena bez senke”, pripovetka “Bajka 672. noći”, esej “Pismo lorda Čendosa”.

1881 – Američki diplomata Džon Kason odgovorio srpskom ministru Hristiću da je njegova vlada “sa velikim zadovoljstvom prihvatila kao izraz prijateljskih osećanja vlade Srbije njenu želju da u Beogradu ima predstavnika Sjedinjenih Američkih Država”. Ovaj datum uzima se kao početak punih diplomatskih odnosa Srbije i SAD. Vlada Srbije je i ranije od 1879. imala počasnog konzula u Njujorku.

1893 – Tomas Edison je u Vest Orindžu u Nju Džersiju otvorio prvi filmski studio u svetu.

1901 – Rođen je američki filmski glumac Klerk Gejbl. Igrao je u više od 70 filmova: “Istočni put”, “Slobodna duša”, “Dogodilo se jedne noći” (Oskar), “Pobuna na brodu ‘Baunti'”, “Kinesko more”, “Prohujalo sa vihorom”, “San Francisko”, “Mogambo”, “Probni pilot”, “Učiteljevo mezimče”, “Neprilagođeni”, “Ljudi u belom”.

1904 – Island je stekao autonomiju, pod danskim suverenitetom.

1908 – U odgovoru na teror režima, republikanski zaverenici ubili su u Lisabonu portugalskog kralja Karlosa I i njegovog sina koji je trebalo na nasledi presto.

1918 – U austrougarskoj floti u Boki Kotorskoj izbila je jedna od najvećih pobuna mornara u Prvom svetskom ratu. Topovski hitac s krstarice “Sankt Georg” označio je početak pobune više od 6.000 mornara sa oko 400 brodova u Jadranu. Pobunjenici su tražili neodložno zaključenje mira, demobilizaciju, pravo naroda u Austro-Ugarskoj na samoopredeljenje, poboljšanje uslova rada na brodovima i amnestiju za učesnike pobune. Ugušena je brutalno.

1922 – Rođena je italijanska operska pevačica Renata Tebaldi, jedan od najvećih lirskih soprana 20. veka. Najpoznatija je po velikim rolama u operama Đuzepea Verdija i Đakoma Pučinija.

1922 – Rođena je Sofija Soja Jovanović, srpski filmski, pozorišni i televizijski režiser. Jedan je od osnivača Akademskog pozorišta u Beogradu 1944. Za više od pola veka rada režirala je pedesetak predstava u pozorištima širom bivše Jugoslavije. Kao prva žena filmski režiser kod nas snimala je komedije po delima Branislava Nušića, Stevana Sremca, Jovana Sterije Popovića, Branka Ćopića. Njen film “Pop Ćira i pop Spira” prvi je srpski (i jugoslovenski) igrani film u boji. Drugi filmovi: “Sumnjivo lice”, “Diližansa snova”, “Dr”, “Put oko sveta”, “Orlovi rano lete”, “Pusti snovi”, “Silom otac”.

1924 – Prva laburistička vlada Velike Britanije priznala je Sovjetski Savez, što je doprinelo slamanju diplomatske izolacije te zemlje.

1931 – Rođen je Boris Jeljcin, prvi predsednik Rusije posle raspada Sovjetskog Saveza – od 1991. do kraja decembra 1999. Rođen je u selu Butka, u Talickom rejonu Sverdlovske oblasti. Uralski politehnički fakultet sa zvanjem inženjera građevine završio je 1955. Od 1976. do 1985. godine bio je prvi sekretar Sverdlovskog oblasnog komiteta KP. Od 1978. do 1989. je deputat Vrhovnog Sovjeta, a od 1984. do 1985. i od 1986. do 1988. član je Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta. Član CK bio je od 1981. do 1990. Autor je knjiga “Ispovest na zadatu temu”, “Zapisi predsednika” i “Predsednički maraton”.

1942 – Vođa norveških nacista Vidkun Kvisling postao je u Drugom svetskom ratu u okupiranoj Norveškoj predsednik marionetske vlade.

1946 – Norveški diplomata Trigve Li izabran je za prvog generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

1946 – Mađarska je proglašena republikom, s predsednikom Zoltanom Tildijem i premijerom Ferencom Nađom. U međuratnom periodu Mađarska je bila kraljevina ali bez dinastije – što je jedinstven slučaj – otuda je grof Horti vršio funkciju regenta.

1950 – U Beogradu je osnovan Železnički muzej, prvi takav u Jugoslaviji, za javnost je otvoren u aprilu 1953. Muzej je smešten u reprezentativnu zgradu izgrađenu u međuratnom periodu za ministarstvo saobraćaja Kraljevine Jugoslavije.

1958 – Proglašeno je ujedinjenje Egipta i Sirije i zajednička država je nazvana Ujedinjena Arapska Republika.

1966 – Umro je američki filmski glumac i režiser Baster Kiton, koji je uvek glumio usamljenog čoveka, predodređenog sudbinom da se bori protiv svih. Činio je to virtuozno, kamenog lica, dovodeći do savršenstva jedinstvo gesta, mimike i situacije. Pojavom zvučnog filma publika mu je okrenula leđa, ali je ponovo postao popularan kad su njegovi nemi filmovi ozvučeni. Filmovi: “General”, “Naše gostoprimstvo”, “Navigator”, “Šerlok mlađi”, “Snimatelj”, “Bulevar sumraka”, “Svetla pozornice”.

1974 – U požaru koji je zahvatio novoizgrađeni soliter u brazilskom gradu Sao Paolo poginulo je više od 220 ljudi.

1979 – Iranski verski vođa ajatolah Ruholah Homeini vratio se u zemlju iz Pariza posle 15 godine izgnanstva, mahom u Iraku. Time je nastupila nova faza islamske revolucije kojom je u Iranu uspostavljena islamska teokratija.

1982 – Proglašena je konfederacija Senegambija, nastala udruživanjem zapadnoafričkih država Senegal i Gambija. Ova zajednica prestala je da postoji 30. septembra 1989.

1991 – U zemljotresu koji je pogodio pogranične oblasti Avganistana i Pakistana poginulo je više od 1.200 ljudi.

1992 – Objavljen je Memorandum jugoslovenske vlade o zločinu genocida u Hrvatskoj i skrnavljenju spomen-područja Jasenovac, u kojem je predloženo da UN utvrde činjenice i na osnovu toga preduzmu mere prema hrvatskim vlastima, ali je zahtev ignorisan.

1992 – Vlada Republike Srpske Krajine odbacila je plan Sajrusa Vensa, i ostala je pri zahtevu da mirovne snage UN budu angažovane samo na liniji sukoba. Sledećeg dana Predsedništvo SFRJ prihvatilo je Vensov plan, a potpisao ga je i predsednik Skupštine RSK, što je dve sedmice potom potvrdila Skupština RSK.

1994 – Preminuo je Radovan Samardžić, srpski istoričar, akademik, univerzitetski profesor. Osnovnu i srednju školu završio je u rodnom Sarajevu. Diplomirao je na grupi za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu 1949. gde je potom prošao sva univerzitetska zvanja na katedri za Opštu istoriju novog veka. Usavršavao se i u Parizu (1957-1958) kod čuvenog Fernana Brodela proučavajući prošlost Sredozemlja, a potom u Institutu za evropsku istoriju u Majncu (1967-1968). Bio je dekan Filozofskog fakulteta, član SANU, direktor Balkanološkog instituta, predsednik Srpske književne zadruge, glavni urednik Jugoslovenskog istorijskog časopisa. Najviše se bavio prošlošću srpskih zemalja od XVI do XX veka a posebno kulturnom istorijom Dubrovnika i istorijom Turske. Učestvovao je u izradi niza sintetičkih dela iz prošlosti Srba i srpskih zemalja. Bavio se i nekom vrstom filozofije istorije. Posedovao je redak literarni dar uočljiv i u njegovim naučnim radovima. Dela: “Veliki vek Dubrovnika”, “Sulejman i Rokselana”, Mehmed paša Sokolović”,  “Osman”, “Ideje za srpsku istoriju”, “Pisci srpske istorije”.

1995 – Poplave u Holandiji naterale su oko 250.000 ljudi da napusti domove, u najvećem egzodusu u istoriji te zemlje.

1996 – Predsednik Žak Širak objavio je da je Francuska okončala nuklearne probe “jednom zauvek”.

2000 – Ultradesničarska Slobodarska stranka Jerga Hajdera i Narodna partija Volfganga Šisela postigle su dogovor o koaliciji, uprkos upozorenjima ostalih 14 zemalja Evropske unije i SAD da će ulazak u vladu Hajderove partije, kojoj je pripisano koketiranje s neonacizmom, ksenofobičnost i diskriminacija manjina, neizbežno proizvesti neprijatne posledice za Austriju.

2003 – Pri povratku na Zemlju iz misije koja je trajala 16 dana, američki svemirski šatl “Kolumbija” zapalio se i raspao iznad Teksasa 15 minuta pre planiranog sletanja. Poginulo je svih sedam članova posade, uključujući dve žene i prvog Izraelca astronauta.

2004 – U metežu tokom muslimanskog obreda kamenovanja u dolini Mina, nedaleko od Meke, kada hodočasnici trećeg dana hadžiluka, kamenuju stubove koji simbolizuju Satanu, poginuo je najmanje 251 hodočasnik.

2004 – U prostorijama dve kurdske partije u Erbilu, na severu Iraka, dvojica islamskih terorista-samoubica usmrtila su najmanje 117 ljudi.

2007 – Umrla je Adelaida Tambo, borac protiv apartheida. “Mama Tambo”, kako su je zvali, bila je među vodećim članovima Afričkog nacionalnog kongresa (ANC). Bila je i borac za ženska prava,kao i predstavnik Afričkog nacionalnog kongresa u prvoj demokratski izabranoj vladi Južnoafričke Republike.

2008 – U dve odvojene eksplozije, na bagdadskim pijacama, koje su izvele žene bombaši-samoubice, poginulo je 99 a povređeno je najmanje 145 ljudi.

2012 – U neredima nakon završetka fudbalske utakmice u egipatskom gradu Port Said 73 osobe su poginule a oko 1.000 je povređeno.

2012 – Preminula je poljska pesnikinja i dobitnica Nobelove nagrade Vislava Šimborska.

Advertisements